انواع جدال و گفتگو و آداب آن

جدال دو نوع است:
الف) جدال نیكو كه سیره ى انبیاست و نوعى گفتگو و تلاش براى ارشاد مردم است. چنانكه كفّار به حضرت نوح مى گفتند: تو براى ارشاد ما بسیار جدل و تلاش مى كنى. «یا نوح قد جادلتنا فاكثرت جدالنا»(30)
ب) جدال باطل كه به منظور محو یا كم رنگ كردن حقّ، انواع طرح هاى انحرافى و باطل را به میان مى آورد. «و جادلوا بالباطل لیدحضوا به الحقّ»(31)
در مسایل علمى و عقیدتى باید از جدل پرهیز كرد مگر با روش نیكو؛ «و لا تجادلوا اهل الكتاب الاّ بالّتى هى احسن»(32)
«جادلهم بالتى هى احسن»(33)
نمونه هایى از جدال نیكو
* حضرت ابراهیم علیه السلام نمرود را به خداپرستى دعوت كرد و فرمود: خدایى را پرستش كن كه مرگ و حیات به دست اوست. نمرود گفت: مرگ و حیات در دست من نیز هست. مى توانم دستور اعدام دهم یا یك اعدامى را آزاد كنم.
ابراهیم فرمود: خداوند نظام را آن گونه طراحى كرده كه طلوع خورشید از مشرق است، تو خورشید را از مغرب ظاهر كن، نمرود مبهوت شد.(34)
* قرآن كریم بارها در گفتگو با مخالفان اظهار داشته كه اگر كتابى مثل من یا ده سوره مثل سوره هاى من یا یك سوره مثل من بیاورید، من دعوت خود را پس مى گیرم. حتّى به آنان فرموده كه از هر كس مى خواهید براى همكارى دعوت كنید ولى بدانید كه هرگز حتّى یك سوره مثل قرآن نخواهید آورد.(35)
جدال باطل با تحریك شیطان است. «ان الشیاطین لیوحون الى اولیائهم لیجادلوكم»(36)
مفاسد جدال:
1. سبب گمراهى است. «ما ضلّ قومٌ بعد هدىً كانوا علیه الاّ اوتوا الجَدَل»(37) هیچ گروه هدایت شده اى منحرف نشدند مگر به خاطر جدال هاى ناروا.
2. سبب قهر الهى است. «من جادل فى خصومة بغیر علم لم یزل فى سخط اللّه حتّى ینزع»(38) هر كس بدون آگاهى در موارد نزاع به جدل بپردازد، در قهر الهى است مگر آنكه از جدال دست بر دارد.
3. مایه ى پشیمانى است. «ایاك و اللجاجة فان اوّلها جهل و آخرها الندامة»(39) از لجاجت كه زمینه جدال است دورى كن كه آغازش نادانى و پایانش پشیمانى است.
روش گفتگو و جدال نیكو
1. از رقیب، دلیل بخواهد. «قل هاتوا برهانكم»(40)
2. از اوّل خود را برتر نبیند. «انّا او ایاكم لعلى هدى او فى ضلال مبین»(41)
3. آن چه را حقّ است بپذیرد گرچه به دلیل مصلحت آن را رد كند. «فیهما اثم كبیر و منافع للناس و اثمهما اكبر»(42)
4. به رقیب، فرصت فكر كردن بدهد. «و ان احد من المشركین استجارك فاجره»(43)
5. ادب و متانت را رعایت كند. «لا تسبّوا الذّین یدعون من دون اللّه عدوّاً»(44)
6. منصف باشد و همه را به یك چشم نبیند. «فریق منهم»(45)
7. سخن منطقى بگوید. «قولاً سدیدا»(46)
8. سخن نرم بگوید. «قولاً لیّنا»(47)

پرسش مهر امسال رییس جمهور چه بود؟...